Z cyklu: Obserwatorium Nordyckie W felietonie opublikowanym 12 marca 2026 r. w szwedzkim dzienniku „Svenska Dagbladet” rosyjska dziennikarka Liza Alexandrowa-Zorina opisuje, w jaki sposób rosyjska propaganda historyczna stopniowo przygotowuje społeczeństwo na możliwość konfliktu z krajami Europy Północnej, w tym ze Szwecją. Według autorki podobny mechanizm zastosowano wcześniej wobec Ukrainy.Kluczową rolę w rosyjskim dyskursie odgrywa pamięć […]
Nordyckość między wizją a koniecznością. Od Kalmaru do szerokiej Północy
Z cyklu: Obserwatorium nordyckie Nordyckość od swoich początków nie stanowiła jednolitej tożsamości ani stałego projektu politycznego. Jej rozwój przebiegał falowo, na styku koncepcji ideowych i praktycznych potrzeb, kształtowanych przez zmienną geopolitykę Europy Północnej i obszaru Morza Bałtyckiego. Historia regionu to nie linearny proces integracji, lecz sekwencja zbliżeń, przerw i redefinicji, w których jedynym względnie trwałym […]
Moja nowa muminkowa publikacja
Kolejna publikacja o Muminkach w: 2025j: J. Płuciennik, Krytyczne wędrówki z Tove Jansson wgłąb i wzwyż, „Dzieciństwo. Literatura i kultura” 7(2) 2025, 269-277. Artykuł tutaj
Grenlandia między współczuciem a Realpolitik. Björk, Dania i kruszejący porządek świata
Opublikowany niedawno post Björk, zilustrowany mapą Grenlandii nałożoną na czerwono-białą flagę, jest jednym z najmocniejszych głosów artystycznych w nordyckiej sferze publicznej ostatnich miesięcy. Islandzka artystka nie poprzestaje na symbolicznym geście poparcia dla idei niepodległości, ale bardzo precyzyjnie wpisuje swój apel w historię kolonialnej przemocy: od utraty języka i kulturowej autonomii po dramatyczne przykłady biopolitycznej kontroli, […]
Szwedzkie dziedzictwo w półcieniu. O zapomnianej wspólnocie kulturowej Szwecji i Finlandii
W noworocznym wydaniu Svenska Dagbladet (1 stycznia 2026) ukazał się tekst Stiga Strömholma, który — choć napisany spokojnym, niemal dyskretnym tonem — dotyka kwestii fundamentalnej: zaniku świadomości wspólnego dziedzictwa kulturowego Szwecji i Finlandii. Tekst zatytułowany Ett svenskt kulturarv litegrann i skymundan („Szwedzkie dziedzictwo kulturowe nieco w cieniu”) jest zarazem esejem historycznym, jak i subtelną diagnozą […]
Muminki czytane na głos. Fiński maraton literacki z udziałem prezydenta i premierki – i nasz udział zdalny
Z cyklu: „Obserwatorium Nordyckie”: Fiński nadawca publiczny Yle ogłosił niezwykłe wydarzenie kulturalne: kilkudziesięciogodzinny maraton czytania wszystkich książek o Muminkach Tove Jansson, transmitowany na żywo pod koniec stycznia 2026 roku (30 stycznia — 1 lutego). W przedsięwzięciu weźmie udział około 130 znanych postaci życia publicznego, co samo w sobie pokazuje, jak głęboko muminkowy świat zakorzeniony jest […]
Duża zmiana w Szwedzkiej Akademii
Z cyklu: Obserwatorium Nordyckie Nowa era w Szwedzkiej Akademii: Ingrid Carlberg jako nowa stała sekretarzyni W grudniu 2025 r. Szwedzka Akademia stanęła u progu nowego rozdziału w swojej historii — po siedmiu latach na stanowisku przewodniczącego — formalnie „ständiga sekreterare (stałego sekretarza) z funkcją pożegnał się Mats Malm, a jego następczynią została Ingrid Carlberg — […]
Nowa publikacja Płuciennika i Szula na temat disneyizacji
Płuciennik, J., & Szul, S. (2025). Disneyizacje i disneyfikacje a produkcja kulturalna. Spojrzenie z perspektywy kulturowej historii nowoczesności. Zagadnienia Rodzajów Literackich, 68(2), 13–24. https://doi.org/10.26485/ZRL/2025/68.2/1 Nowa publikacja do znalezienia tutaj: LINK Abstrakt Ten tekst ma na celu dostarczenie syntetycznego przeglądu zjawisk Disneyizacji i Disneyfikacji w kontekście przemian zachodzących w funkcjonowaniu światów sztuki w XX i XXI wieku. Autorzy […]
Dlaczego humanistyka potrzebuje Nagrody Nobla?
Dzień Nobla skłania do refleksji nad brakiem Nagrody w humanistyce, która uczy empatii i zrozumienia. Wykład Noblisty Laszlo Krasznahorkaiego pokazuje, że literatura przekracza konwencjonalne ramy wiedzy. Uniwersytet Łódzki od lat nagradza humanistyczne osiągnięcia, uznając, że humanistyka zmienia społeczeństwo i powinna być doceniana jak inne dziedziny.
Muminki. Drzwi są zawsze otwarte. Z polskiej perspektywy
Moja kolejna nowa publikacja w albumie pełnym danych i wspaniałych i unikalnych ilustracji Niewidzialne dziecko i wyzwolenie, w: Muminki. Drzwi są zawsze otwarte. Z polskiej perspektywy, pod red. Marzeny Bomanowskiej, Muzeum Kinematografii w Łodzi, Łódź 2025, 227-233. The Invisible Child and Liberation, przeł. James West, in: The Moomins. The Door is Always Open. A Polish […]
Moja nowa publikacja
J. Płuciennik, Immersja, afordancje i jakości metafizyczne Ingardena. W: Roczniki Humanistyczne T. LXXIII, 2025, z. 1 specjalny, 25-50. Przy okazji tej publikacji byłem w Lublinie na Jubileuszu prof. Andrzeja Tyszczyka, wybitnego fenomenologa i literaturoznawcy. Księgą pamiątkową był — signum temporis — numer specjalny Roczników Humanistycznych, w którym miałem właśnie tą publikacją swój wkład, w którym […]
Pierwsza opera w języku saamskim w Sztokholmie. „Jordens hjärta” i mit żyjącej ziemi
Na scenie Królewskiej Opery w Sztokholmie debiutuje pierwsza w historii opera w języku saamskim. „Jordens hjärta / Eatneme váibmu” to nie tylko wydarzenie artystyczne, lecz także symboliczny zwrot w relacjach Szwecji z rdzenną kulturą Sápmi. Spektakl wprowadza publiczność w świat mitu „serca ziemi” – opowieści o żywej, czującej naturze i zagubionym rytmie współczesnego człowieka.
Finlandia 1944 – Ukraina 2025?
Z cyklu: Obserwatorium nordyckie W Dagens Nyheter Anna-Lena Laurén przypomina dzisiaj dramatyczne okoliczności zawarcia przez Finlandię rozejmu z ZSRR w 1944 roku i zestawia je z obecną sytuacją Ukrainy. Po „wojnie kontynuacyjnej” Finlandia znalazła się w sytuacji bez wyjścia: musiała zerwać sojusz z Niemcami, oddać 12% swojego terytorium (w tym Karelię i Wyborg), zapłacić gigantyczne […]
Kanonizacja kultury w Szwecji? Pippi jednak rządzi — choć w dziwnym czasami kontekście „latającego Jakuba”
Pippi jest, ale nie ma Abby. Jest „latający Jakub”, (zob. przepis na końcu tego tekstu) ale nie ma słynnego kwaszonego śledzia czy słynnych szwedzkich klopsików mięsnych, albo last but not least — fiki jako instytucji społecznej związanej z jedzeniem i piciem. Szwedzki kanon kultury — most czy mur?Jest! Po dwóch latach intensywnych prac specjalny komitet […]
Stubb i Nawrocki: Szept na greenie, krzyk na siłowni
Zełenski w czerni, Stubb na greenie, list żony do Melanii – polityka dziś to teatr imponderabiliów. A Nawrocki? Zamiast być „szeptuchą Trumpa”, zostałby co najwyżej „sapaczem” na siłowni. Polityka międzynarodowa coraz częściej rozgrywa się w świecie imponderabiliów – rzeczy pozornie lekkich, nieważkich, a jednak decydujących o obrazie i sile przywództwa. Wystarczy spojrzeć na ostatnie dni: […]
Niepokój o duch Helsinek
Helsiński duch na zakręcie – mój osobisty niepokój W sierpniu 1975 roku, w Helsinkach, przy jednym stole usiedli przywódcy 35 państw Europy, a także USA i Kanady. Podpisali wtedy Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – dokument, który miał utrwalić powojenny porządek, zmniejszyć ryzyko konfliktów i wzmocnić zaufanie między blokami Wschodu i Zachodu. […]
Czy Muminki są zbyt kontrowersyjne? Bobek usunięty z wystawy Tove Jansson w Nowym Jorku
Wydawałoby się, że Tove Jansson, autorka Muminków, jest dziś postacią nie do ruszenia przez poprawność polityczną. Jej twórczość przez dekady uchodziła za bezpieczną przystań: pełną empatii, ironii, głębi egzystencjalnej i otwartości na różnorodność. A jednak latem 2025 roku w samym sercu Nowego Jorku wybuchła kontrowersja, która pokazuje, jak kruche potrafią być dziś granice kulturowej interpretacji. […]
Czułość i łagodność: nowa perspektywa na sztuczną inteligencję?
Z cyklu Obserwatorium retoryki i komunikacji 10 czerwca 2025 roku Sam Altman, prezes OpenAI, opublikował na swoim blogu manifest zatytułowany „The Gentle Singularity”, dostępny także jako wystąpienie wideo na YouTube i tekst na stronie firmy. Krótki ten esej ma ambicję nie tylko objaśniać kierunki rozwoju sztucznej inteligencji, lecz także nadać im ramę ideową. Altman mówi językiem […]
Kondycja ludzka: Antropologia w storytellingu
Nowa publikacja J. Płuciennika, „Kondycja ludzka, antropologia a opowiadanie historii,” została ofiarowana Jubilatowi w zbiorze „Układ rozkwitania,” redagowanym przez Roman Chymkowski i innych. Książka jest dostępna na stronach IKP UW (Wydawnictwo Campidoglio w Warszawie, 2025.)
Debata o przyszłości uniwersytetu na Uniwersytecie Łódzkim
Jaką rolę powinna pełnić Akademia w zmieniającym się dynamicznie świecie; jaka będzie przyszłość uniwersytetów i jak zmienią się ich podstawowe zadania, biorąc pod uwagę wyzwania współczesności; jak kształcić, by nadążać za postępem technologicznym, oczekiwaniami studentów i otoczenia (pracodawców, biznesu), a jednocześnie by niezmiennie budzić u młodych ludzi ciekawość świata i pasję naukowców docierania do prawdy […]
Papież Franciszek nie żyje. Literatura jako forma empatii
zdjęcie historyczna Franciszka w Armenii z 2016 (lic. Depositphotos) Podcast na YouTube Podcast w Spotify tutaj21 kwietnia 2025 roku, o godzinie 7:35, zmarł papież Franciszek. Jego pontyfikat, rozpoczęty w 2013 roku, był czasem głębokich refleksji nad rolą Kościoła w świecie współczesnym. Dla mnie, jako osoby związanej z kulturoznawstwem i literaturoznawstwem, szczególnie poruszające były jego przemyślenia […]
Finowie przeszczęśliwi. Co to ma wspólnego z Muminkami?
Podcast na temat World Happiness Report Podcast na Spotify tutaj
Manifest technooptymistyczny i historia nowoczesności
Podcast z komentarzami poniżej Na Spotify Prowadzę wykłady z kulturowej historii nowoczesności na wielu kierunkach humanistycznych Uniwersytetu Łódzkiego i innych uczelni. Kluczowym zagadnieniem, które omawiam podczas tych zajęć, jest interpretacja Zygmunta Baumana przedstawiona w „Nowoczesności i Zagładzie”. Bauman argumentuje, że problem Holokaustu nie dotyczy wyłącznie nazistowskich Niemiec, ale jest wyzwaniem całej cywilizacji – naszej cywilizacji. […]
“Dziewczyna z igłą” – nordycki sukces, który ma wielu ojców
🔍 Nordycki hit, który ma wielu ojców! 🎥
Dziewczyna z igłą (Flickan med nålen) Magnusa von Horna podbija Skandynawię i budzi zainteresowanie także w Polsce. Szwedzi widzą w nim echa Bergmana, Duńczycy chwalą się kopenhaską produkcją, a my przypominamy, że reżyser studiował w Łodzi, a część filmu powstała właśnie tam. Czarno-białe zdjęcia przywołują na myśl Idę i Zimną wojnę, a duszna atmosfera sprawia, że nie sposób oderwać wzroku. Czy to nowy skandynawski fenomen na miarę światowych festiwali? Sprawdźcie w naszym najnowszym wpisie! 🎬🖤
Wywiad w Radiu Zet na temat nauki w Polsce
Wywiad ze mną tutaj
Tesla i Musk. Obserwatorium Nordyckie donosi, że minister Nitras jest sławny
Jak podaje Dagens Nyheter w dziale ekonomicznym, wielu szwedzkich właścicieli Tesli dystansuje się od firmy z powodu kontrowersyjnych działań jej dyrektora generalnego, Elona Muska. Krytyka dotyczy jego zaangażowania w politykę oraz publicznych wypowiedzi, które wielu uważa za nieodpowiednie. W rezultacie, niektórzy właściciele rozważają sprzedaż swoich pojazdów lub rezygnację z przyszłych zakupów Tesli. Część właścicieli Tesli […]
Obserwatorium nordyckie: Polska i Donald Tusk oczami Szwedów
Fredrik Johansson w artykule dla Svenska Dagbladet przedstawia Donalda Tuska jako nowoczesnego lidera, który inspiruje Polskę do bycia przykładem dla Europy. Polska, inwestując w obronność i stabilność, obiera kierunek, gdy inne kraje zmagają się z kryzysami. Przekonania Tuska o odpowiedzialności Europy za własne bezpieczeństwo wzmacniają tę pozycję.
Ustąpienie ze Szwedzkiej Akademii z fotela nr 18
Z cyklu: Obserwatorium nordyckie Tua Forsström (ur. w 1947 w Porvoo) fińska poetka i pisarka tworząca w języku szwedzkim, ogłosiła swoje odejście z Akademii Szwedzkiej po pięciu latach pełnienia funkcji członkini na miejscu nr 18. Decyzję tę motywuje zmęczeniem i spadkiem energii, podkreślając, że nie stoi za nią żadna dramatyczna przyczyna. Forsström została wybrana do […]
Słownik na dziś: kakistokracja
W ostatnich latach polityczne turbulencje w różnych częściach świata – od Stanów Zjednoczonych po Polskę – sprawiły, że dawne, nieco zapomniane pojęcia znów nabrały aktualności. Jednym z nich jest “kakistokracja”, czyli rządy najgorszych, najmniej kompetentnych, najbardziej nieetycznych jednostek. Pojęcie to, używane od XIX wieku przez autorów takich jak Thomas Love Peacock czy James Russell Lowell, […]
Redakcje, bezstronność i sprawy publiczne
31 października 2024 The Economist wyjaśnił swoje stanowisko popierania Kamali Harris w wyborach USA W artykule The Economist odnosi się do swojej decyzji o poparciu Kamali Harris jako kandydatki Partii Demokratycznej na prezydenta USA. W przeciwieństwie do innych dużych amerykańskich gazet, jak Los Angeles Times i Washington Post, które postanowiły nie udzielać żadnych rekomendacji, The […]
Recenzja nowej książki Harariego Nexus
Moja recenzja nowej książki Yuvala Noaha Harariego, „Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI”, właśnie została opublikowana. Ta praca, wydana przez Vintage/Penguin Random House w 2024 r., bada ewolucję sieci informacyjnych w czasie i obejmuje 495 stron.
Świat akademicki, medale olimpijskie a sprawa polska
Sukcesy sportowe Uniwersytetu Stanforda na igrzyskach w Paryżu 2024 roku, gdzie studenci i absolwenci zdobyli aż 27 medali, pokazują, jak kluczowe są inwestycje w sport akademicki. Gdyby Stanford był krajem, zająłby 13. miejsce w klasyfikacji medalowej, co stawia go wyżej niż Szwecję i Hiszpanię. Tymczasem Polska z 10 medalami, w tym 1 złotym, uplasowała się na 42. miejscu. To porównanie rodzi pytania o finansowanie i strategię sportu oraz edukacji w Polsce, szczególnie w kontekście budżetów, które w przypadku Stanforda wynoszą miliardy dolarów rocznie. Jak możemy poprawić naszą pozycję na arenie międzynarodowej?
Otwarty dostęp, komercjalizacja i konieczność publikacji w czasopismach
Czy społeczeństwa marnują pieniądze podatników? Czy komercyjne wydawnictwa drenują uniwersytety?
Negatywna Opinia Komisji Praw Człowieka i Praworządności Senatu ws. Odwołania 15 Ławników Sądu Najwyższego
Dzisiaj w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej odbyło się kluczowe posiedzenie Komisji Praw Człowieka i Praworządności, które zakończyło się znaczącym zwycięstwem dla 15 ławników Sądu Najwyższego. Komisja wydała negatywną opinię w sprawie wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, dr hab. Małgorzaty Manowskiej, o ich odwołanie. Cieszy mnie to także, bo byłem jednym z tych ławników, zwanych czasami wyklętymi. […]
Kultury dyscyplin naukowych są różne
Kultura „publikuj i nie patrz na misję” podważa podstawowe wartości szkół biznesu. A co z innymi dyscyplinami akademickimi?
Co to jest Uniwersytet Heterodoksji i jaką ma przyszłość
Co z tą wolnością słowa w akademii?
Obradowała Rada Ławnicza Sądu Najwyższego
Z dzisiaj: UCHWAŁARady Ławniczej Sądu Najwyższego II kadencjinr 19/2024z dnia 28 maja 2024 r.w sprawie projektowanych zmian ustawowych, przywracających praworządność w Krajowej Radzie Sądownictwa i Sądzie Najwyższym Rada Ławnicza Sądu Najwyższego II kadencji, w związku z procedowanym przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej projektem ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, a także w […]
Kryzys klimatyczny dotyka także Laponię
Czy w Laplandii mamy zmiany klimatu?
„Dozbrojenie antysemityzmu” na uniwersytetach brytyjskich w obliczu wojny w Gazie
W Times Higher Education pojawiła się dziś niepokojąca informacja, która potęguje także dzisiejszego newsa o uznaniu przez trzy kraje europejskie państwa palestyńskiego. (THE, Patrick Jack, 22 maja 2024) Artykuł omawia ostrzeżenia ze strony żydowskich naukowców, którzy zarzucają premierowi Rishi Sunakowi wykorzystywanie antysemityzmu (traktowanie antysemityzmu jako swoistej broni) w kontekście konfliktu w Gazie. Na ponad 20 […]
Wycieczka śladami Tove Jansson – Muzeum Kinematografii, Łódź
Zdjęcie autorstwa Joanny Karp (Muzeum Kinematografii). Dnia 18 maja 2024 roku zrealizowałem swoją tegoroczną licytację na rzecz WOŚP. W styczniu, podczas aukcji z udziałem Zbigniewa Pietrzaka, wylicytowałem reprodukcję zdjęcia wieloplanu z Muzeum Kinematografii, pierwotnie pochodzącego z łódzkiego studia animacyjnego Se-Ma-For. Do zdjęcia dołączona była „wycieczka śladami Tove Jansson w Łodzi”. Najważniejszym punktem na tym szlaku […]
Kwestia smaku. Estetyka i polityka
Na zdjęciu widać dwóch uśmiechniętych mężczyzn stojących przed bogato zdobionymi, złotymi drzwiami. Obydwaj są ubrani w eleganckie garnitury – jeden z nich w ciemnoniebieski, a drugi w granatowy – i dają wyraźne gesty kciukiem w górę. Atmosfera wydaje się radosna i swobodna, a ich szerokie uśmiechy sugerują pozytywną wymianę lub spotkanie, które właśnie miało miejsce. […]
nauka chodzenia, raz jeszcze
Dziś rocznica śmierci Dietricha Bonhoeffera
Leć czarny ptaku…
Nowy album Beyoncé zaskakuje i zasługuje na uwagę!
Moja nowa publikacja o polskiej reformacji
Moja nowa publikacja, nad którą się napracowaliśmy ze współautorem ładnych kilka lat… a to przecież taki drobiazg. Jednak radość, bo temat niezwykle ciekawy i ważny, taki polski zarazem, choć po angielsku tutaj „The Sandomierz Agreement as a Model for Eclectic Republicanism in Sixteenth-Century Poland”. Dzięki ekscelencjo Marcinie za owocną kooperację. Link do publikacji tutaj
Niewidzialna fuga [Zamiast haiku na niedzielę]
najnowszy tomik amerykańskiej poetki i dziennikarki, Ellen Hinsey
Inne haiku na niedzielę
Chciałem haiku, mam haiku
„No pasarán” dla przeciwników nauki w Dniu Nauki Polskiej
Czy antynaukowa polityka zagraża światu?
Haiku na niedzielę
Haiku na niedzielę od Jarka Płuciennika
Empatycznie wizyjne gogle VR+AI
Technologie przyszłości już pukają do naszych drzwi. Apple rozpoczęło sprzedaż swoich gogli VR, a konserwatywny miliarder Elon Musk eksperymentuje z implantami mózgowymi pod hasłem „telepatia”. Fascynacja nowymi technologiami zawsze była moją słabością. Wyobraziłem sobie, jak zakładam okulary wirtualnej rzeczywistości i instruuję sztuczną inteligencję, aby pozwoliła mi doświadczyć perspektywy osoby przemawiającej do mnie – tak, jakbym […]
Ofiary i prześladowcy, Kamiński i szekspirowski Iago
Ofiary i prześladowcy, Kamiński i szekspirowski Iago Kamiński jest więźniem politycznym, czyli więźniem za poglądy polityczne, więźniem sumienia, a nie skazanym za przestępstwa kryminalne. Albo Kamiński został uwięziony za walkę z korupcją (bo szefował CBA, czyli Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu), a nie za prowokowanie korupcyjnych zachowań. Tak przewrotnie rani się prawdę, przyzwoitość i rozsądek. Mówi się […]
Bosowie nowych technologii i projekty cywilizacyjne, które umierają po cichu
Jeff Bezos zwalniając pracowników The Washington Post, osłabił nie tylko markę, ale zniszczył istotę czwartą władzę jako filar demokracji. Zamiast inwestować w społeczną instytucję, przekierowuje zasoby na projekty o niskiej wartości poznawczej, co prowadzi do erozji dziennikarstwa jako niezależnego stróżu władzy.
📣 Muminki mają teraz oficjalne znaki osobowe w języku migowym Finlandii
Stowarzyszenia niesłyszących w Finlandii wprowadziły nowe znaki dla postaci z Muminków, co ułatwi ich identyfikację w języku migowym. Inicjatywa ma na celu wsparcie osób niesłyszących, ułatwiając im dostęp do kultury Muminków. Wydarzenie promujące te znaki odbędzie się 30 stycznia w Łodzi pod patronatem Ambasady Finlandii.
Björk jako ikona pragmatycznego aktywizmu: dlaczego National Geographic umieścił artystkę na okładce
Björk została wybrana na okładkę National Geographic jako artystka, która skutecznie angażuje się w działania proekologiczne. Jej nowa strategia aktywizmu łączy sztukę z pragmatyzmem, lobbingiem i kampaniami. Działa na rzecz realnych zmian, stając się przykładem, jak popkultura może wspierać działania ekologiczne i społeczne.
Bezreligijna liturgia chodzenia Bonhoeffera i Różewicza w mojej nowej publikacji
Esej interpretuje motyw „odejścia” w wierszu Tadeusza Różewicza „Nauka chodzenia” w kontekście myśli Dietricha Bonhoeffera i Hannah Arendt. Autor analizuje znaczenie słowa „odszedł” w postnietzscheańskim świecie, poruszając tematy odpowiedzialności, samotności i dorosłości w obliczu „śmierci Boga”, twierdząc, że nauka chodzenia to bezreligijna liturgia.
Prof. Jarosław Płuciennik 