czyli jak liść, pies i cisza stają się korelatem przedmiotowym
Marie Howe speaks at TED Salon: Belonging, December 11, 2018 at the TED World Theater, New York,
Dziś dowiedziałem się, że Marie Howe otrzymała Nagrodę Pulitzera w maju tego roku. I choć nie śledzę wszystkich nagród literackich z zapartym tchem, ta wiadomość naprawdę mnie poruszyła.
Dowiedziałem się, że Howe od lat pisze poezję cichą, skupioną, przenikliwą — taką, która nie krzyczy, ale zostaje w człowieku na długo. Dowiedziałem się także o jej nieobecności na polskim rynku książek poetyckich.
Z rozmowy z nią, dostępnej w podcastach, wiem, że w jej poezji prawie nie ma metafor. Howe przyznaje, że bliska jest jej koncepcja przedmiotowego korelatu T.S. Eliota: próba wyrażenia emocji poprzez konkretne obrazy i sytuacje, które ją wywołują. Nie opowiada o uczuciach – pozwala, by mówiły rzeczy. Kiedy pyta klony: „Jak mam żyć?”, nie sięga po abstrakcję, tylko pokazuje liście, ptaki, wiewiórkę. Gdy pisze o swoim ukochanym psie w wierszu Jack and the Moon, nie idealizuje, lecz opisuje ciche rytuały codziennego bycia razem, które same stają się znakiem utraty i miłości.
To poezja, która wymaga od czytelnika nie erudycji, lecz umysłu dziecka: uważnego, otwartego, niegotowego jeszcze na cynizm, zdolnego dostrzec w wiewiórce sens istnienia, a w oddechu – lekcję obecności.
Wystarczy przeczytać jeden jej wiersz, The Maples, żeby poczuć, o co chodzi. To prosty obraz: drzewa za domem, szelest liści, ptaki, wiewiórka. A jednak w tej codzienności otwiera się przestrzeń na pytanie o sens życia.
„Jak mam żyć?” – pyta podmiot. Drzewa odpowiadają szeptem. Niczego nie rozwiązują, ale też niczego nie unieważniają. Uczą milczenia, stania w miejscu, oddychania i oddychania światłem.
Zwykłość staje się nadzwyczajna.
Klonom
Zapytałem gaj klonowy za domem:
Jak mam żyć?
Odpowiedziały: szu, szu, szu…
Jak mam żyć? – spytałem raz jeszcze,
a liście błysnęły i zadrżały.
Ptak zawołał z gałęzi w swoim języku,
i z drugiej strony podwórza
odpowiedział mu inny głos.
Wiewiórka wspięła się po pniu,
przebiegła całą długość gałęzi.
Stań nieruchomo – pomyślałem –
zobacz, jak długo to wytrzymasz.
Spróbuj choć na chwilę
stać bez ruchu,
pić światło, oddychać.
To jeden z tych tekstów, które uczą mnie czegoś, zanim się zorientuję, że czegoś potrzebowałem się nauczyć.
Cieszę się, że dziś rano się o tym dowiedziałem.
Prof. Jarosław Płuciennik 